समय आफैंमा कुनै उत्सव होइन । उत्सव बनाउने काम मानिसले गर्छ - आफ्नो सुविधा, चाहना र मानसिकता अनुसार । अंग्रेजी नयाँ वर्ष पनि समयको त्यही एउटा मिति हो, जसलाई विश्वव्यापी प्रभाव र बजारमुखी संस्कृतिले विशेष बनाइदिएको छ । तर प्रश्न उठ्नैपर्छ -
के हामी साँच्चै नयाँ वर्ष मनाइरहेका छौं, कि केवल चलनको पछाडि आँखा चिम्लेर दौडिरहेका छौं ?
नेपाली समाजमा अंग्रेजी नयाँ वर्षको उत्सव दिनप्रतिदिन फैलँदै गएको छ । होटल, क्लब, सामाजिक सञ्जाल र उपभोगवादी बजारले यसलाई ‘खुशी किन्न सकिने दिन’ का रूपमा स्थापित गर्न खोजिरहेका छन् । यो प्रवृत्तिले समयको मूल्यभन्दा प्रदर्शनलाई प्राथमिकता दिएको देखिन्छ । नयाँ वर्ष आत्मसमीक्षाको अवसर हुनुपर्नेमा, धेरैका लागि यो आत्मप्रदर्शनको माध्यम बन्दै गएको छ । अंग्रेजी नयाँ वर्षको मूल मर्म आत्मअनुशासन र समयपालनसँग जोडिएको हो । पश्चिमी समाजमा समयको गणना केवल मितिमा सीमित हुँदैन; यो जिम्मेवारी, योजना र उत्तरदायित्वसँग गाँसिएको हुन्छ ।
तर हामीले के आत्मसात् गर्यौं ? पात्रो त बदलियो, तर सोच बदलियो कि बदलिन ? नयाँ वर्षमा संकल्प गर्ने संस्कार आयात भयो, तर ती संकल्प पूरा गर्ने नैतिकता किन आएन ?
यही सन्दर्भमा सांस्कृतिक असन्तुलन झन् स्पष्ट देखिन्छ । आफ्नै पात्रोअनुसारका नयाँ वर्षलाई औपचारिकतामा सीमित राखेर, विदेशी नयाँ वर्षलाई उत्सवको केन्द्र बनाउनु फेसन मात्र होइन - यो आत्मपहिचानप्रतिको उदासीनता पनि हो । समस्या विदेशी नयाँ वर्ष मनाउनु होइन; समस्या सोचविनाको अनुकरण हो ।
वास्तवमा भन्नुपर्दा, अब समय आएको छ - उत्सवलाई प्रश्न गर्ने । अंग्रेजी नयाँ वर्ष मनाउँदा, हामीले आफैंलाई सोध्नैपर्छ :
के यसले हाम्रो जीवनमा अनुशासन थप्यो ?
के यसले हाम्रो समाजलाई जिम्मेवार बनायो ?
कि केवल एक रातको रमाइलोले अर्को वर्षका कमजोरीहरूलाई ढाकिदियो ?
नयाँ वर्ष तब मात्र नयाँ हुन्छ, जब चेतना बदलिन्छ । पात्रो बदलिनु सहज छ; मानसिकता बदलिनु कठिन । तर समाजको प्रगति त्यही कठिनाइ स्वीकार्न सक्ने साहसमा निर्भर हुन्छ । अंग्रेजी नयाँ वर्षलाई रमाइलोको बहानामात्र होइन, आत्मसुधारको कसौटी बनाउनु नै आजको आवश्यकता हो ।
नयाँ वर्ष केवल नयाँ मिति होइन,
यो अधुरो सपनालाई पुनः नाम दिने अवसर हो ।
अतीतका छायाँले भविष्य ढाक्न नपाओस्,
नयाँ वर्षले चेतना, साहस र सत्यको उज्यालो ल्याओस् ।
अंग्रेजी नयाँ वर्षको हार्दिक शुभकामना । जीवनका हरेक दिन अर्थपूर्ण बनून् र हजुरहरूको यात्रामा आशा सधैं सहयात्री रहोस् 🙏
