कञ्चनपुरको दक्षिणी भेगका बेलडाँडी, बेलौरी र पुनर्वास क्षेत्रमा आज एउटा गम्भीर सामाजिक समस्या जरा गाड्दै गएको छ, लागुऔषध दुर्व्यसन र ओसारपसार। यो केवल केही युवाको व्यक्तिगत समस्या होइन, यो हाम्रो परिवार, समाज र समग्र क्षेत्रको भविष्यसँग जोडिएको गम्भीर प्रश्न हो।
आज हाम्रा युवाहरू लागुऔषधको दलदलमा फसिरहेका छन्। कसैका छोरा, कसैका दाजुभाइ, कसैका साथी र कसैका जीवनसाथी दुर्व्यसनको सिकार भइरहेका छन्। कति आमाबाबुका सपना भत्किएका छन्, कति परिवारको खुसी खोसिएको छ र कति सम्भावना बोकेका युवाको भविष्य अन्धकारतर्फ धकेलिएको छ। तर विडम्बना, हामी अझै पनि यसलाई सामान्य घटनाजस्तै लिएर बसिरहेका छौँ।
यो समस्या आज अचानक जन्मिएको होइन। वर्षौंदेखि हाम्रो समाजले यसलाई आफ्नै आँखाले देखिरहेको छ। लागुऔषध सेवन गर्ने युवाको संख्या बढ्दै गएको छ। ओसारपसारमा संलग्न भएको आरोपमा युवाहरू पक्राउ परेका खबर पटकपटक सार्वजनिक भइरहेका छन्। तर प्रश्न उही छ, समस्या देखिँदा देखिँदै यसको दीर्घकालीन समाधान किन हुन सकेन?
हरेक पटक कुनै युवा लागुऔषधसहित पक्राउ परेको खबर आउँछ। सामाजिक सञ्जालमा केही प्रतिक्रिया आउँछन्, केही दिन चर्चा हुन्छ र त्यसपछि सबै सामान्य हुन्छ। तर त्यो पक्राउसँगै एउटा परिवारमा कस्तो पीडा जन्मिन्छ? एउटा आमाको मन कति रोएको हुन्छ? एउटा बाबुले समाजमा कसरी शिर झुकाउनुपर्छ? अनि पक्राउ परेको युवाको भविष्य के हुन्छ? यी प्रश्नमा हामीले कहिल्यै गम्भीर भएर सोच्यौँ?
अझ गम्भीर प्रश्न त अर्कै छ। पक्राउ पर्नेहरू प्रायः ओसारपसारमा संलग्न साना व्यक्ति मात्र हुन् कि? उनीहरूलाई यो बाटोमा पुर्याउने, लागुऔषधको सञ्जाल सञ्चालन गर्ने र पर्दापछाडि बसेर कारोबार चलाउने मुख्य व्यक्तिहरू कहाँ छन्? यदि साना कारोबारी मात्र पक्राउ परिरहने र ठूलो सञ्जालसम्म अनुसन्धान पुग्न नसक्ने हो भने यो समस्या कसरी समाधान हुन्छ?
म यहाँ केही प्रश्न गर्न चाहन्छु। यी प्रश्न कुनै एक व्यक्तिलाई लक्षित छैनन्। यी प्रश्न बेलडाँडी, बेलौरी र पुनर्वास क्षेत्रको भविष्यप्रति जिम्मेवार सबैसँग हुन्।
जनप्रतिनिधिज्यूहरू, तपाईंहरूको जवाफ के छ?
संघीय संसद् र प्रदेशसभामा पुग्नुभएका वर्तमान तथा पूर्व सांसदज्यूहरूलाई मेरो प्रश्न छ, तपाईंहरूले यो क्षेत्रका युवाहरूलाई लागुऔषधबाट जोगाउन संसद् र प्रदेशसभामा कतिपटक आवाज उठाउनुभयो? यस समस्याको नियन्त्रणका लागि संघ र प्रदेशबाट कति बजेट तथा कार्यक्रम ल्याउनुभयो? खुला सीमाबाट हुने लागुऔषध ओसारपसार रोक्न सीमा सुरक्षा प्रभावकारी बनाउन के पहल गर्नुभयो? युवालाई दुर्व्यसनबाट मुक्त गराउन उपचार र पुनःस्थापनाको व्यवस्था गर्न तपाईंहरूको भूमिका के रह्यो?
तपाईंहरूले गरेका काम र ल्याएका कार्यक्रमको विवरण जनतासामु सार्वजनिक गर्न सक्नुहुन्छ?
स्थानीय तहका प्रमुख, उपप्रमुख, वडा अध्यक्ष तथा पूर्वजनप्रतिनिधिज्यूहरूलाई पनि प्रश्न छ। तपाईंहरूको कार्यकालमा लागुऔषध नियन्त्रणका लागि के-कस्ता योजना बने? कति बजेट छुट्याइयो? कति खर्च भयो? ती कार्यक्रमले कति युवाको जीवनमा सकारात्मक परिवर्तन ल्याए? यदि योजना बने तर परिणाम आएन भने त्यसको जिम्मेवारी कसले लिने?
स्थानीय सरकार नागरिकको सबैभन्दा नजिकको सरकार हो। समाजमा भइरहेको समस्या देख्ने, बुझ्ने र समाधानका लागि पहल गर्ने पहिलो जिम्मेवारी पनि स्थानीय सरकारकै हो। त्यसैले भाषण र प्रतिबद्धताभन्दा बाहिर निस्केर वास्तविक काम देखाउने समय आएको छ।
सुरक्षा निकायसँग पनि केही गम्भीर प्रश्न छन्।
नेपाल प्रहरी, सशस्त्र प्रहरी बल तथा अन्य सुरक्षा निकायलाई सोध्न चाहन्छु, सीमा क्षेत्रबाट हुने लागुऔषध ओसारपसार नियन्त्रणका लागि अहिलेसम्म के-कस्ता ठोस कदम चालिएका छन्? गाउँगाउँसम्म लागुऔषध पुगिरहेको छ भने यसको स्रोत र सञ्जाल कहाँ छ? अहिलेसम्म कति मुद्दा दर्ता भए? कति व्यक्ति कानुनी कारबाहीमा आए? मुख्य कारोबारीसम्म अनुसन्धान किन पुग्न सकिरहेको छैन?
सुरक्षा निकायको काम पक्राउ गरेर तथ्याङ्क बढाउनु मात्र होइन, अपराधको जरो पहिचान गरी त्यसलाई नियन्त्रण गर्नु पनि हो। यसका लागि आवश्यक स्रोत, साधन र जनशक्तिको अभाव छ भने त्यो पनि सार्वजनिक बहसको विषय बन्नुपर्छ।
राजनीतिक दल र नेताहरू, अब प्रतिबद्धता व्यवहारमा देखाउने बेला भएन र?
चुनाव आउँदा युवाको भविष्य, रोजगारी, शिक्षा र सामाजिक सुधारका कुरा निकै सुनिन्छन्। तर चुनाव सकिएपछि यी विषय किन प्राथमिकतामा पर्दैनन्? लागुऔषध नियन्त्रणलाई राजनीतिक दलहरूले आफ्नो साझा एजेन्डा बनाउन किन सक्दैनन्? कारोबारमा संलग्न व्यक्तिलाई कुनै पनि राजनीतिक संरक्षण नदिने सार्वजनिक प्रतिबद्धता गर्न सक्नुहुन्छ?
म आगामी निर्वाचनमा उम्मेदवार बन्ने सबैसँग पनि प्रश्न गर्न चाहन्छु। तपाईंहरूसँग लागुऔषध नियन्त्रणको ठोस कार्ययोजना छ? युवालाई सीप, रोजगारी र शिक्षासँग जोड्ने योजना के छ? दुर्व्यसनमा फसेका युवालाई उपचार र पुनःस्थापनाको अवसर कसरी दिनुहुन्छ? निर्वाचित भएपछि आफ्नो कामको प्रगति विवरण नियमित रूपमा सार्वजनिक गर्ने हिम्मत राख्नुहुन्छ?
भोट माग्न आउनुअघि यी प्रश्नको जवाफ दिनुहोस्। किनकि अब युवाको भविष्यलाई चुनावी भाषणको एउटा सामान्य विषय मात्र बनाउन दिनु हुँदैन।
समाज पनि आफ्नो जिम्मेवारीबाट पन्छिन मिल्दैन।
लागुऔषध नियन्त्रण सरकार र प्रहरीको मात्र जिम्मेवारी होइन। शिक्षक, अभिभावक, समाजसेवी, पत्रकार, व्यवसायी, युवा क्लब, विभिन्न संघसंस्था र आम नागरिक सबैको भूमिका उत्तिकै महत्त्वपूर्ण छ। हामीले आयोजना गर्ने सचेतना कार्यक्रमहरू के साँच्चिकै प्रभावकारी छन्? कि फोटो खिच्ने, ब्यानर टाँग्ने र प्रतिवेदन बनाउने काममै सीमित छन्? दुर्व्यसनमा फसेका युवालाई समाजमा पुनःस्थापित गर्न हामीले के गरिरहेका छौँ? उनीहरूका परिवारलाई कस्तो सहयोग गरिरहेका छौँ?
हामी अभिभावकले पनि आफ्ना सन्तानसँग खुलेर कुरा गरेका छौँ? उनीहरूको साथी, संगत र व्यवहारमा आएको परिवर्तन बुझ्ने प्रयास गरेका छौँ? समस्या थाहा पाएर पनि सामाजिक प्रतिष्ठा र लाजका कारण लुकाएर बसेका त छैनौँ?
दुर्व्यसनमा फसेको व्यक्ति सधैँ अपराधी मात्र हुँदैन, ऊ उपचार, परामर्श, परिवारको साथ र समाजको सहयोग आवश्यक पर्ने व्यक्ति पनि हुन सक्छ। त्यसैले नियन्त्रणसँगै उपचार, पुनःस्थापना र सामाजिक स्वीकार्यता पनि उत्तिकै आवश्यक छ।
अब हामीलाई भाषण होइन, कार्ययोजना चाहिएको छ।
मेरो विचारमा बेलडाँडी, बेलौरी र पुनर्वास क्षेत्रलाई लागुऔषधमुक्त र सुरक्षित समाज बनाउने हो भने अब कम्तीमा पाँचवटा काम तत्काल सुरु हुनुपर्छ।
- पहिलो, संघ, प्रदेश र स्थानीय सरकारले विगतमा लागुऔषध नियन्त्रणका लागि गरेका काम, विनियोजित बजेट, खर्च र उपलब्धिको विवरण सार्वजनिक गर्नुपर्छ।
- दोस्रो, विगतका कार्यक्रम प्रभावकारी हुन नसक्नुका कारण पहिचान गरी जिम्मेवार निकायले त्यसको जवाफ दिनुपर्छ।
- तेस्रो, आगामी कार्ययोजना स्पष्ट जिम्मेवारी, आवश्यक बजेट र समयसीमासहित सार्वजनिक गर्नुपर्छ।
- चौथो, सुरक्षा निकाय, स्थानीय सरकार, विद्यालय, राजनीतिक दल, अभिभावक, पत्रकार, व्यवसायी र नागरिक समाजको सहभागितामा संयुक्त अभियान सञ्चालन गर्नुपर्छ।
- पाँचौँ, युवालाई सीपमूलक तालिम, रोजगारी र उद्यमशीलतासँग जोड्नुपर्छ। दुर्व्यसनमा फसेका युवाका लागि उपचार, परामर्श र पुनःस्थापनाको भरपर्दो व्यवस्था गर्नुपर्छ।
अन्ततः एउटा कुरा स्पष्ट हुनुपर्छ, लागुऔषधको समस्या केही युवालाई पक्राउ गरेर मात्र समाधान हुँदैन। यसको स्रोत, कारोबारको सञ्जाल, सामाजिक कारण, बेरोजगारी, अवसरको अभाव र पुनःस्थापनाका चुनौतीलाई एकसाथ सम्बोधन गर्नुपर्छ।
हाम्रा युवाहरू देशका भविष्य हुन्, उनीहरूलाई गुमाएर हामीले कस्तो समाज निर्माण गर्न खोजिरहेका छौँ?
आज पक्राउ परेको युवालाई हेरेर हामीले उसलाई मात्र दोषी देख्न सक्छौँ। तर भोलि त्यही अवस्था हाम्रो घरमा नआउला भन्ने के ग्यारेन्टी छ? आज अरूको परिवार रोइरहेको छ, भोलि हाम्रो परिवार पनि रुनुपर्ने अवस्था आउन सक्छ। त्यसैले यो कसैको व्यक्तिगत पीडा होइन, हामी सबैको साझा चिन्ता हो।
अब चुप लागेर बस्ने समय छैन। जिम्मेवार निकायले जवाफ दिनुपर्छ, राजनीतिक नेतृत्वले जिम्मेवारी लिनुपर्छ, सुरक्षा निकायले परिणाम देखाउनुपर्छ र समाजले पनि आफ्नो भूमिका निर्वाह गर्नुपर्छ।
हामीलाई आश्वासन होइन, काम चाहिएको छ। भाषण होइन, परिणाम चाहिएको छ। दोषारोपण होइन, समाधान चाहिएको छ।
जसले इमानदारीपूर्वक काम गर्छ, हामी उसको साथ दिन्छौँ। जसले जिम्मेवारीबाट पन्छिन खोज्छ, उसलाई प्रश्न गरिरहन्छौँ। किनकि जनताको प्रश्न गर्नु विरोध होइन, जवाफदेहिताको माग हो।
हाम्रा युवाको भविष्य कसैको राजनीतिक स्वार्थभन्दा ठूलो छ। उनीहरूको जीवन जोगाउनु, परिवारको खुसी फर्काउनु र समाजलाई सुरक्षित बनाउनु हामी सबैको साझा जिम्मेवारी हो।
अब पनि नजागे कहिले जाग्ने? अब पनि नसुधारे कहिले सुधार्ने?
