जब समय आफ्नै गतिमा बगिरहेको हुन्छ, केही यस्ता क्षणहरू जन्मिन्छन् जसले कालको सीमालाई चिर्दै अनन्तताको अनुभूति गराउँछन् । वैशाख शुक्ल पक्षको तृतीया "अक्षय तृतीया" त्यस्तै एक दिव्य सन्धिक्षण हो, जहाँ क्षणभंगुर जीवनले अनश्वर अर्थको खोजी गर्छ ।
“नास्ति क्षयो यस्य सः अक्षयः” यो शब्दको व्याख्या मात्रै होइन, जीवनको गहिरो दर्शन पनि हो । क्षय अनिवार्य छ; शरीरको, समयको, सम्पत्तिको । तर कर्म, भावना र संस्कार यदि शुद्ध छन् भने, ती कहिल्यै नाश हुँदैनन् । अक्षय तृतीयाले यही शाश्वत सत्य उजागर गर्छ, मानवको वास्तविक सम्पत्ति उसले कमाएको धन होइन, उसले बाँडेको करुणा हो ।
पुराणका पानाहरूमा यो तिथि केवल अंकित मात्र छैन, यो सृष्टिको पुनर्जागरणको प्रतीकका रूपमा स्थापित छ । त्रेता युगको आरम्भ यही दिनबाट भएको मान्यता, भगवान विष्णुका नरनारायण तथा हयग्रीव अवतारको प्राकट्य, वेदव्यासद्वारा महाभारत लेखनको प्रारम्भ । यी सबै घटनाहरू केवल धार्मिक आख्यान होइनन्; यी चेतनाको उन्नयन, धर्मको पुनर्स्थापना र ज्ञान प्रवाहका संकेत हुन् ।
तर अक्षय तृतीयाको आत्मा देवकथाभन्दा पनि गहिरो छ, यो मानव हृदयका साना तर पवित्र कर्महरूमा बस्छ । वैशाखको तातो घाममा एक लोटा पानीको दान, एक मुठी सातुको वितरण, एक जोडी जुत्ता वा छाताको सहयोग । यी सामान्य देखिने कर्महरू नै असाधारण अर्थ बोकेका हुन्छन् ।
यहाँ दान वस्तुको मात्र होइन, आत्माको विस्तार हो; यहाँ सेवा कर्तव्य होइन, करुणाको स्वाभाविक अभिव्यक्ति हो ।
“यत्किञ्चिद् दीयते दानं… तत्सर्वम् अक्षयम्” यो वचनले दानको महत्त्व मात्र बताउँदैन, यसले मानवलाई निस्वार्थताको मार्गतर्फ पनि डोर्याउँछ । जब दान प्रदर्शनका लागि होइन, समर्पणका लागि गरिन्छ; जब पूजा विधिका लागि होइन, भावनाका लागि हुन्छ; त्यही क्षण कर्म अक्षय बन्छ । अक्षय तृतीया पितृप्रति श्रद्धा प्रकट गर्ने अवसर पनि हो । धर्मघट दान, तर्पण र स्मरणमार्फत हामी आफ्नो अस्तित्वको मूल स्रोतसँग पुनः जोडिन्छौं । यसले सम्झाउँछ; हामी केवल वर्तमानका बासिन्दा होइनौं; हामी विगतको निरन्तरता र भविष्यका आधार पनि हौं ।
समकालीन समाजमा, जहाँ मूल्यहरू कहिलेकाहीँ बजारको तराजुमा नापिन थाल्छन्, अक्षय तृतीया एउटा मौन तर शक्तिशाली प्रश्न उठाउँछ; साँच्चै अक्षय के हो ? धन, वैभव र भौतिक उपलब्धि क्षणभंगुर छन्; तर सहानुभूति, सत्य, सेवा र प्रेम; यिनै अक्षय हुन् । यहीँ यसको गहिरो सन्देश निहित छ । यो पर्व कुनै मन्दिरभित्र मात्र सीमित छैन; यो त हरेक उदार हृदयमा जीवित छ । जहाँ एक जनाले अर्कोको पीडा महसुस गर्छ, जहाँ बिना अपेक्षा सहयोगको हात बढ्छ, जहाँ मौन प्रार्थनामा विश्वकल्याणको कामना गरिन्छ; त्यहीँ यसको वास्तविक उत्सव मनाइन्छ ।
अन्ततः, अक्षय तृतीया समयको एउटा दिन मात्र होइन; यो जीवन जिउने तरिका हो । यो हामीलाई सिकाउँछ; “क्षणलाई सदुपयोग गर, किनकि सद्कर्मले समयलाई पनि जित्न सक्छ ।” जबसम्म मानव हृदयमा करुणा, श्रद्धा र सत्यको दीप जलिरहन्छ, तबसम्म अक्षय तृतीयाको उज्यालो कहिल्यै मर्दैन; यो सदा, सर्वदा, अक्षय रहनेछ ।
