गुरुर्ब्रह्मा गुरुर्विष्णुः गुरुर्देवो महेश्वरः ।
गुरुः साक्षात् परं ब्रह्म तस्मै श्रीगुरवे नमः ॥
मानव सभ्यताको विकास यात्रामा ज्ञान नै सबैभन्दा ठूलो शक्ति हो । तर ज्ञानको त्यो दीप प्रज्वलित गर्ने महान् व्यक्तित्व हुन्, गुरु । आमाले जीवन दिनुहुन्छ, पिताले संस्कारको आधार दिनुहुन्छ, तर गुरुले जीवनलाई सही दिशा, विवेक र उद्देश्य प्रदान गर्नुहुन्छ । त्यसैले पूर्वीय दर्शनमा गुरुको स्थान सर्वोच्च मानिएको छ ।
संस्कृतमा ‘गु’ को अर्थ अन्धकार र ‘रु’ को अर्थ अन्धकार हटाउने प्रकाश हो । अर्थात् अज्ञान, भ्रम र मोहको अन्धकार हटाई ज्ञान, सत्य र चेतनाको उज्यालोतर्फ डोर्याउने व्यक्तित्व नै गुरु हुन् । यही ज्ञानका स्रोत गुरुहरूप्रति श्रद्धा, सम्मान र कृतज्ञता प्रकट गर्ने पवित्र पर्व हो, गुरु पूर्णिमा ।
आषाढ शुक्ल पूर्णिमाका दिन मनाइने गुरु पूर्णिमा केवल धार्मिक परम्परा मात्र होइन; यो ज्ञान, संस्कार, अनुशासन र गुरु-शिष्य सम्बन्धको गौरवपूर्ण उत्सव हो । यस दिन मानव जीवनलाई सही मार्ग देखाउने गुरु, शिक्षक, आचार्य र मार्गदर्शकहरूप्रति सम्मान अर्पण गरिन्छ ।
व्यास पूर्णिमा : ज्ञानपरम्पराको अमर स्मृति
गुरु पूर्णिमालाई व्यास पूर्णिमा पनि भनिन्छ । हिन्दु परम्पराअनुसार यसै दिन महर्षि वेदव्यासको जन्म भएको मानिन्छ । वेदहरूलाई व्यवस्थित रूपमा विभाजन गर्ने, महाभारत जस्तो महान् ग्रन्थको रचना गर्ने तथा पुराणहरूको सम्पादन गर्ने महर्षि वेदव्यासलाई आदिगुरुका रूपमा सम्मान गरिन्छ ।
वेदव्यासले मानव सभ्यतालाई ज्ञानको विशाल भण्डार प्रदान गरे । उनले ज्ञानलाई सीमित नराखी पुस्तौँसम्म प्रवाहित हुने मार्ग निर्माण गरे । त्यसैले गुरु पूर्णिमा उहाँको स्मरण मात्र होइन, सम्पूर्ण ज्ञानपरम्प्रतिको सम्मान गर्ने अवसर पनि हो ।
गुरु : जीवनका मार्गदर्शक
गुरु केवल पाठ्यपुस्तकका अक्षर पढाउने व्यक्ति होइनन्; उनी जीवनका गहिरा अर्थ बुझाउने मार्गदर्शक हुन् । शिक्षकले विषयको ज्ञान दिन्छन्, तर गुरुले सही सोच, असल व्यवहार र उच्च चरित्र निर्माण गर्न प्रेरणा दिन्छन् ।
गुरुले अन्धकारमा प्रकाश देखाउँछन्, अन्योलमा बाटो देखाउँछन् र असफलतामा पुनः उठ्ने साहस प्रदान गर्छन् । त्यसैले गुरुको स्थान मानव जीवनमा सदैव उच्च र सम्मानित रहन्छ ।
गुरु पूर्णिमाको सन्देश
गुरु पूर्णिमाले हामीलाई कृतज्ञ बन्न सिकाउँछ । जीवनमा प्राप्त सफलताका पछाडि कुनै न कुनै गुरुको प्रेरणा, परिश्रम र आशीर्वाद लुकेको हुन्छ । त्यसैले गुरुको सम्मान केवल पूजा र उपहारमा सीमित हुँदैन; उहाँले सिकाएका सत्य, अनुशासन, इमानदारी र मानवताको मार्गमा हिँड्नु नै साँचो सम्मान हो ।
यो पर्वले समाजमा विनम्रता, सद्भाव, नैतिकता र पारस्परिक सम्मानको भावना विकास गर्छ । यसले हामीलाई सम्झाउँछ–ज्ञान बाँड्ने व्यक्ति सधैँ सम्मानका पात्र हुन्छन् ।
उपसंहार
गुरु पूर्णिमा ज्ञानको उज्यालो, संस्कारको सुगन्ध र कृतज्ञताको पर्व हो । यो दिन हामी आफ्ना गुरुहरूप्रति श्रद्धा व्यक्त गर्दै जीवनलाई सत्य, सदाचार र ज्ञानको मार्गमा अघि बढाउने सङ्कल्प लिन्छौँ ।
गुरु केवल बाहिरी व्यक्तित्व होइनन्; जब हाम्रो जीवनमा विवेक, करुणा र सत्यको प्रकाश फैलिन्छ, त्यही क्षण गुरुको वास्तविक महिमा प्रकट हुन्छ ।
गुरु पूर्णिमाको सार यही हो, अज्ञानताको अन्धकारबाट ज्ञानको उज्यालोतर्फको यात्रामा सदैव गुरुको मार्गदर्शनलाई सम्मान गर्नु ।
-1784396188.jpg)
